"Thưa thầy Linh, con gái tôi muốn bỏ kinh doanh gia tộc để theo đoàn kịch ở Thượng Hải," bà Trịnh, chủ xưởng dệt Côn Sơn, đẩy tách trà Long Tỉnh nguội ngắt qua bàn làm việc.

Bà không nhìn tôi, ánh mắt dán chặt vào chiếc nhẫn ngọc phỉ thúy trên ngón tay trỏ. Cứ mỗi lần lo lắng, bà lại xoay tròn chiếc nhẫn ấy ba vòng theo chiều kim đồng hồ, rồi miết mạnh khớp ngón tay cho đến khi đỏ ửng. Người đàn bà đã lèo lái ba xưởng tơ tằm vượt qua bao đợt suy thoái kinh tế vùng Giang Nam này chưa từng chùn bước trước đối tác sừng sỏ nào, nhưng sáng nay, bà ngồi đối diện tôi với hai quầng thâm dưới mắt.

Con gái bà, một tiểu thư được ấn định sẵn vị trí điều hành cơ nghiệp, đã lén xếp ba chiếc va li, khóa cửa phòng ngủ suốt hai ngày, nhất quyết đòi dấn thân vào chốn phù hoa của sân khấu kịch Thượng Hải.

"Nó bảo ở xưởng dệt này nó chỉ là cái bóng của tôi," giọng bà Trịnh nghẹn lại, khàn đặc. "Nó muốn bước ra ánh đèn. Nhưng thầy bảo xem, cái nghề xướng ca vô loài, son phấn rực rỡ ấy, liệu có nuôi nổi một đời bình an?"

Tôi không vội trả lời về lá số của con gái bà. Thay vào đó, tôi rót lại một chén trà nóng, rồi mở cuốn sổ tay ghi chép những lá số cổ mệnh mà mình đã lưu giữ nhiều năm.

Nỗi lo nhung lụa và cái giá của ánh đèn màu

Có những người sinh ra để ngồi trong trướng ấm, nhưng tâm can họ lại luôn hướng về tiếng vỗ tay của vạn người. Người làm cha mẹ thường chỉ nhìn thấy lớp nhung lụa ấm áp mình đã đắp sẵn, mà quên mất rằng khao khát được rực rỡ đôi khi là một thứ nghiệp lực thúc bách tự bên trong.

"Bà sợ con gái bà khổ vì nghèo, hay sợ con gái bà khổ vì sự nổi tiếng?" tôi hỏi khẽ.

Bà Trịnh ngừng xoay chiếc nhẫn, ngước lên nhìn tôi: "Nổi tiếng mà bình an thì tôi đâu tiếc tiền trải thảm cho nó. Nhưng người ta bảo, người làm nghệ thuật bạc phận lắm phải không thầy?"

Để trả lời câu hỏi ấy, tôi kể cho bà nghe về một người phụ nữ cách đây nửa thế kỷ ở phương Nam, một huyền thoại của sân khấu cải lương Việt Nam: nữ nghệ sĩ Thanh Nga.

Vầng trăng lạc chốn ban ngày

Thanh Nga sinh năm Nhâm Ngọ. Người am hiểu mệnh lý nhìn vào bản đồ sao của cô sẽ thấy ngay một nghịch lý đau đớn: cung Mệnh đóng tại Tị, có sao Thái Âm tọa thủ.

Thái Âm là mặt trăng, tượng trưng cho vẻ đẹp dịu dàng, sự nữ tính và nghệ thuật. Nhưng mặt trăng rơi vào cung Tị là lúc ban trưa, vầng trăng bị ánh mặt trời gay gắt thiêu đốt, rơi vào thế hãm địa. Thế nhưng, tạo hóa lại trớ trêu bù đắp cho cô cặp phụ tinh Tả Phù - Hữu Bật nối liền giữa cung Mệnh và cung Thân, cùng bộ sao Thiên Khôi - Thiên Việt. Giới nghệ thuật ngày ấy tặng cô danh xưng "thanh sắc vẹn toàn", một vẻ đẹp và tài năng hiếm có khó tìm, lộng lẫy và kiêu sa tột bậc dưới ánh đèn sân khấu.

Cung Quan Lộc của cô rực rỡ với Hóa Lộc, Hóa Khoa cùng các sao đào hoa quy tụ. Đó là bảo chứng cho việc cô bước chân lên sàn diễn là cả khán phòng phải nín thở dõi theo.

Nhưng cái đẹp ấy lại đi liền với mầm mống tai họa. Tại cung Mệnh và cung Thân của cô, hai sát tinh Hỏa Tinh và Linh Tinh cùng chiếu rọi, tạo thành thế lửa ngầm thiêu đốt vầng trăng khuyết. Đào hoa rực rỡ nhưng lại bị Địa Không, Địa Kiếp bủa vây tứ phía. Người xưa có câu, tài hoa quá phát thì tạo hóa đố kỵ. Cái danh vọng ngút trời của cô không phải là chiếc khiên bảo vệ, mà lại trở thành tấm bia thu hút mọi tai ương.

Đỉnh cao danh vọng và tiếng súng trong đêm

Danh tiếng và tiền bạc đến từ sự ái mộ của đám đông là thứ phước mỏng nhất, nếu cung Phúc Đức không đủ dày để chở che thì hào quang càng lớn, bóng tối kéo theo càng dài.

Cuộc đời Thanh Nga trôi đi trong sự tán thưởng cuồng nhiệt của công chúng, nhưng ẩn sâu bên trong, cô luôn có những linh cảm bất an về sinh mệnh của mình. Mỗi lần bước xuống sàn diễn, trút bỏ lớp phấn son, sự cô độc và lo sợ lại bủa vây.

Định mệnh ập đến khi bước vào đại hạn rơi vào thế tam hợp Sát - Phá - Tham hãm địa. Cung Phúc Đức dẫu có ân sủng nhưng không gánh nổi trùng trùng sát khí khi các hung tinh cùng hội tụ. Bộ sao Thiên Hình, Thiên Mã, Tang Môn, Thiên Tướng vốn là biểu tượng của binh đao, súng đạn và máu đổ. Triệt đóng tại đây đã mòn dần qua năm tháng, không còn đủ sức ngăn cản những mũi tên định mệnh.

Đêm định mệnh năm Mậu Ngọ 1978, sau một suất diễn vang dội tiếng vỗ tay, Thanh Nga cùng chồng bước lên xe về nhà. Tiếng súng của những kẻ bắt cóc tống tiền vang lên xé toang màn đêm Sài Gòn, cướp đi sinh mạng của người nghệ sĩ tài hoa ở tuổi ba mươi sáu.

Năm ấy, lưu Thái Tuế kích hoạt toàn bộ hung sát tinh của cung mệnh. Người đời thương tiếc một đóa hoa hồng nhan bạc mệnh. Nhưng dưới góc nhìn mệnh lý, nếu Thanh Nga chỉ là một cô đào hát bình thường ở một đoàn kịch nhỏ vùng quê, có lẽ cô đã sống trọn vẹn một kiếp người đến ngày đầu bạc. Chính danh xưng đỉnh cao, sự ngưỡng mộ tột cùng và ánh hào quang chói lòa đã vắt kiệt phần phước giải ách của cô khi hạn xấu tràn về.

Lựa chọn nào cho hào quang?

Bà Trịnh ngồi lặng phắt, tách trà trên tay đã lạnh từ lâu mà bà quên nhấp ngụm nào.

"Ý thầy là... nếu con tôi đi theo con đường đó, nó cũng sẽ gặp bất trắc?"

"Không phải ai đi làm nghệ thuật cũng chịu kết cục bi thương," tôi lắc đầu. "Nhưng chuyện của nghệ sĩ Thanh Nga là một tấm gương lớn về sự tương quan giữa tài năng và phúc phận. Nhiều người cứ ngỡ danh tiếng là phúc, nhưng thực chất danh tiếng là nghiệp quả mượn trước."

Tôi nhìn thẳng vào mắt bà Trịnh:

"Cháu nhà bà có nét tài hoa, cung Quan Lộc có sao hướng ngoại, bà càng cấm cản, cháu càng tìm cách phản kháng. Hai ngày qua cháu khóa cửa không ăn, bà nghĩ là bướng bỉnh, nhưng thực chất là cháu đang dùng tính mạng để đòi quyền được sống với bản ngã của mình. Nếu bà ép cháu ở lại xưởng dệt, cháu sẽ héo mòn như một nhành hoa thiếu nắng."

Bà Trịnh thở dài: "Vậy tôi phải chịu thua nó sao?"

"Không phải chịu thua, mà là đồng hành có điều kiện. Hãy cho cháu ba năm ở Thượng Hải để thử sức với đoàn kịch. Nhưng bà phải dạy cháu một nguyên tắc sống còn: người làm nghệ thuật muốn sống thọ với nghề, phải biết giấu mình."

Tôi mở sổ, viết vài dòng gửi lại bà Trịnh.

Cái gốc của một đời người nằm ở cung Phúc Đức. Khi một người đón nhận quá nhiều tràng pháo tay, họ đang tiêu tán phước báu vô hình rất nhanh. Muốn giữ mạng, giữ an yên, thì hào quang trên sân khấu rực rỡ bao nhiêu, đời thực phải bình dị và kín tiếng bấy nhiêu.

Bà Trịnh đứng dậy, ánh mắt đã vơi bớt sự hoang mang, thay vào đó là nét trầm tư của người mẹ hiểu rằng mình không thể nhốt cánh chim muốn bay, chỉ có thể dạy nó cách tránh những cơn bão.

Nếu con cái bạn hay chính bạn đang đứng trước sự thôi thúc của danh vọng, muốn rực rỡ giữa đám đông, hãy nhớ rằng ánh sáng càng chói thì bóng tối đổ xuống càng sâu. Ngay tối nay, thay vì tranh cãi đúng sai về tương lai, bạn hãy gõ cửa phòng con, mang vào một đĩa trái cây gọt sẵn, ngồi xuống và lắng nghe con kể trọn vẹn một vở kịch mà nó đang ấp ủ – không phán xét, không cấm đoán, chỉ đơn giản là lắng nghe trước khi dạy con học cách bảo vệ chính mình.

Linh Sơn