Vì sao danh tiếng phòng trà vụt sáng rồi tắt ngấm?

Trà thất Đài Bắc mờ khói, nghệ sĩ A-Linh run rẩy đưa tấm hình cũ hỏi về hào quang đã tắt.

Tấm ảnh chụp từ những năm chín mươi, khi cô còn là giọng ca phòng trà nức tiếng ở khu Tây Môn Đinh. Trong ảnh, một cô gái ngoài đôi mươi với đôi mắt sáng ngời, nụ cười rực rỡ đón nhận những tràng pháo tay không ngớt dưới ánh đèn màu. Còn đối diện tôi lúc này là một người đàn bà ngoài năm mươi, gầy guộc, các khớp ngón tay nắm chặt quai túi xách da đã sờn mép. Mỗi khi tiếng còi xe dưới phố Trung Sơn vọng lên, A-Linh lại giật mình, mắt liếc nhanh về phía cửa như thể sợ ai đó nhận ra dung nhan tàn tạ của mình.

"Thầy Sơn, tôi còn cơ hội nào để quay lại sân khấu không? Dạo này… đêm nào tôi cũng mơ thấy tiếng vỗ tay, tỉnh dậy chỉ thấy bốn bức tường lạnh ngắt."

Tôi nhìn cung Ấn đường nằm giữa hai đầu lông mày của cô — nơi ấy đang đọng lại một quầng xám mờ như sương muối. Đó không phải là nét u sầu nhất thời, mà là dấu vết của sự hao tổn tinh thần kéo dài qua nhiều năm tháng bám víu vào một giấc mộng cũ.

Khói trà và tiếng thở dài

Người làm nghệ thuật sợ nhất hai chữ "hết thời". Nhưng sự hết thời của A-Linh không ập đến sau một biến cố hay một vụ bê bối ồn ào; nó trôi đi lặng lẽ như cát lọt qua kẽ tay. Cô kể, cứ mở mắt ra là lướt mạng xã hội xem học trò cũ diễn ở đâu, rồi lại ngồi thừ ra trước bàn trang điểm hàng giờ, tỉa tót từng sợi lông mày dù ngày hôm đó chẳng có lịch hẹn với ai. Mỗi lần có bầu show quen gọi điện hỏi thăm, dù chỉ là xã giao, cô lại vội vã lục tung tủ đồ tìm một bộ váy dạ hội còn lành lặn, để rồi cả tuần sau đó ngồi ôm điện thoại chờ một lời mời chính thức không bao giờ đến.

Sự bám víu ấy hiển hiện rõ mồn một trên gương mặt: gò má cao trơ xương, sống mũi thanh mảnh nhưng hai cánh mũi lại mỏng dính, thần thái bất an. Người xưa bảo tướng do tâm sinh, nhưng sâu xa hơn, cái tâm ấy lại bị chi phối bởi những dòng chảy vô hình của số mệnh mà đương số không hề hay biết.

Tôi mở lại một lá số cũ trong tập san Khoa Học Huyền Bí từng lưu giữ nhiều thập kỷ trước — lá số của nữ ca sĩ Ngọc Anh sinh năm Canh Dần. Cách cục của A-Linh có một sự tương đồng kỳ lạ với trường hợp này: một người bước lên đỉnh cao không phải vì bản mệnh vốn dĩ mang nghiệp cầm ca, mà chỉ là người khách qua đường mượn tạm ánh sáng của một chặng vận hội rực rỡ.

Đảo hoang giữa biển Hợi

Lá số ấy có cung Mệnh an tại Hợi, nơi ngôi sao Thiên Phủ ngự trị. Trong lý số, Thiên Phủ là kho trời, chủ về sự đầy đặn, cẩn trọng, tích lũy và an phận. Đáng lẽ người có cung Mệnh này phải sống một đời bình lặng, khép kín, làm việc trong chốn công quyền hoặc buôn bán gia đình. Nhưng khi đóng ở đất Hợi thuộc Thủy, lại gặp sự xâm lấn của cặp sao tiêu hao, vùng đất bằng phẳng của kho tàng bỗng chốc bị biến thành một hòn đảo nhỏ chơ vơ giữa biển khơi cuồn cuộn sóng gió.

Hòn đảo ấy may mắn không bị chìm nghỉm nhờ có đất đá từ cung Thiên Di chiếu về bồi đắp, lại có những phụ tinh như bộ sao văn nghệ, hoa trái cỏ thơm tụ hội khiến cho đảo hoang bỗng dưng mọc lên kỳ hoa dị thảo. Người ngoài nhìn vào thấy hòn đảo ấy đẹp đẽ lạ lùng, ghe thuyền tấp nập ghé thăm vì hiếu kỳ. Nhưng bản chất cốt lõi của nó vẫn là đất mỏng giữa biển sâu.

Người có cách cục này, hình tướng bên ngoài thường lộ cốt mong manh. Khi cười thì rạng rỡ như hoa nở, nhưng khi lặng im lại toát lên vẻ cô độc, chênh vênh. Họ không có cái gốc rễ vững chãi của một đại thụ ăn sâu vào lòng đất; họ chỉ là vạt cỏ thơm đón gió biển, gặp mùa thì ngát hương, qua mùa thì xơ xác.

A-Linh cũng vậy. Cô thành danh năm mười tám tuổi, không qua trường lớp đào tạo bài bản, chỉ từ một lần hát thay người bạn bị ốm ở phòng trà. Bầu show kinh ngạc, khán giả say mê, hợp đồng tới tấp bay về. Cô tưởng giọng hát và hào quang ấy là tài sản vĩnh viễn thuộc về mình.

Hào quang vay mượn từ vận

Nhưng đời người có hai phần tách biệt: Mệnh là chiếc thuyền, còn Đại hạn mười năm là khúc sông mà chiếc thuyền ấy đi qua.

Đôi khi người ta tưởng mình biết bay, nhưng thực chất chỉ là ngọn cỏ khô may mắn gặp đúng một cơn lốc xoáy nâng bổng lên trời cao.

Lá số nữ ca sĩ năm Canh Dần năm xưa bước chân vào nghiệp hát năm mười sáu tuổi không phải do cung Mệnh chỉ định đường tơ phím sắt, mà do bước vào đại hạn ở cung Huynh Đệ và cung Phu Thê rực rỡ. Nơi đó, những ngôi sao tài trí như Thiên Cơ, Thiên Lương miếu vượng hội tụ cùng hàng loạt cát tinh văn nghệ, mở toang cánh cửa danh vọng. Đó là giai đoạn "vận nuôi mệnh". Một bản mệnh vốn mỏng manh, nhờ dòng nước đại hạn đẩy tới chỗ phong quang mà hóa thành rực rỡ.

Thế nhưng, cái gì mượn của vận thì vận đi qua, ta phải trả lại.

Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng việc mình vụt sáng rồi chìm vào quên lãng là một thất bại cay đắng, là sự bất công của tạo hóa. Nhưng nếu nhìn qua lăng kính mệnh lý, chính việc hào quang rút lui mới là sự cứu rỗi để trả bản mệnh về đúng vị trí an toàn nguyên bản của nó. Một hòn đảo nhỏ giữa biển Hợi không thể chịu đựng mãi những trận bão cát của sự tung hô và xao động; nếu đại hạn nghệ thuật kéo dài quá lâu, mảnh đất mỏng ấy sẽ sớm vỡ vụn vì kiệt quế tinh lực. Hết thời, nhìn từ góc độ khác, thực ra là cơ hội để chiếc thuyền rách nát được neo lại bờ bến bình yên.

Tướng tùy tâm biến đổi

Khi tôi giải thích rằng hào quang mười lăm năm trước của A-Linh thực chất chỉ là một món quà cho mượn từ đại hạn Cơ Lương ở phương Đông chiếu về, và giờ đây khi chu kỳ vận hạn chuyển sang các cung vị chủ về thu liễm, việc đứng dưới ánh đèn sân khấu chỉ mang lại sự hao tài và tổn thọ, cô im lặng rất lâu.

"Nghĩa là... tổ nghề không bỏ tôi, mà chỉ là duyên của tôi trên sân khấu đã cạn?" cô hỏi, giọng run run nhưng ánh mắt đã bớt đi vẻ hoảng loạn.

"Đúng vậy," tôi đáp. "Người biết tiến khi vận đến là người khôn ngoan, nhưng người biết lui khi vận đi mới là bậc đại trí. Chị cứ ép mình phải làm một nghệ sĩ rực rỡ khi đất dưới chân đã cạn ki dưỡng, thì nét mặt chị sẽ chỉ toàn là sự khắc khổ, hoang mang."

Tướng mạo con người kỳ diệu ở chỗ: khi ta cố chấp níu giữ thứ không thuộc về mình, khí sắc sẽ u ám, ánh mắt lộ vẻ đục ngầu, các đường nét trên mặt co rút lại tạo thành vẻ hốc hác, bần hàn. Nhưng chỉ cần tâm niệm buông xuống, chấp nhận quy luật thịnh suy như bốn mùa xuân hạ thu đông, vầng trán sẽ tự khắc giãn ra, sắc mặt chuyển từ xám lạnh sang nhu hòa, trầm tĩnh.

Rời trà quán đêm mưa, bước trên con đường ẩm ướt của Đài Bắc, tôi nhận ra nghệ thuật lớn nhất của đời người không phải là cố gắng giữ cho ngọn nến cháy mãi, mà là biết mỉm cười thổi tắt nó khi đêm đã tàn và bước vào giấc ngủ an lành.

Nếu bạn cũng đang thấy mình chật vật níu kéo một công việc, một vị thế hay một mối quan hệ đã trôi qua thời hoàng kim, hãy dành ra một buổi chiều cuối tuần này: tự tay dọn sạch chiếc bàn làm việc, cất hết những tấm ảnh kỷ niệm của những thành tựu cũ vào một ngăn kéo khuất mắt, và pha một ấm trà nóng ngồi uống trong tĩnh lặng. Đừng nhìn về phía ánh đèn đã tắt, hãy nhìn xem đôi bàn tay mình hôm nay có thể gieo xuống đất một hạt mầm bình dị nào mới.

Linh Sơn