Khi Lê Quý Đôn Cũng Phải Gật Đầu
Lão Trần đặt cuốn sách xuống bàn, lắc đầu: "Lê Quý Đôn mà cũng tin số mạng — thì tôi còn cãi được ai?"
Tôi ngồi đối diện với ông trong căn phòng khách tầng hai mươi ba của tòa nhà cũ ở Sheung Wan, Hồng Kông. Bên ngoài cửa sổ, cảng Victoria lấp lánh dưới ánh chiều. Lão Trần — Trần Quốc Hùng, sáu mươi tám tuổi, người gốc Triều Châu, làm logistics suốt bốn mươi năm — vừa lật xong bài thơ đề tựa cuốn Thần Khê Định Số. Ông không đọc tiếp. Ông chỉ ngồi đó, ngón tay cái gõ nhẹ lên gáy sách.
Tôi không nói gì. Có những khoảnh khắc không cần lấp đầy.
Lão Trần và Bản Chép Tay
Cuốn sách đó tôi mang sang từ Đài Bắc, bản chụp tay của một người bạn nghiên cứu cổ thư. Chữ nghiêng, giấy vàng, mực đã nhạt theo năm tháng. Lão Trần cầm lên vì tò mò — ông là người thu thập sách cổ, bất kể nội dung là gì.
Nhưng đọc xong phần thơ dẫn, ông im hẳn.
"Ông này," lão Trần chỉ vào tên tác giả, "là cái thằng nhóc ngày xưa cười người xem bói, rồi ngoài năm mươi tuổi lại ngồi viết sách số mạng?"
"Đúng vậy," tôi nói.
Ông cười khẩy, nhưng không bỏ sách xuống ngay. Ông đọc lại một đoạn, môi mấp máy theo từng chữ.
Người Từng Cười Cũng Cười Như Vậy
Lê Quý Đôn — Bảng nhãn, học giả lớn nhất của triều Lê, người mà người Việt vẫn kể nhau nghe như một huyền thoại về trí tuệ — thuở trẻ ông cười người xem số không khác gì lão Trần bây giờ.
Trong bài thơ đề tựa ấy, ông tự kể: hồi nhỏ tài hay học giỏi, sách thánh hiền ngược xuôi, rừng nho bể học không ai bằng. Nghe Khổng Tử than trời cầu thọ để hoàn thành việc học — ông cười: "Khổng Tử ngu si." Môn tướng số trong mắt ông trẻ là thứ của đám mê tín, bói ba hoa, nói chuyện vu vơ. Ông liệt kê tên từng môn — Trần Đoàn, Tử Bình, Tứ Tự — như đọc danh sách những thứ không đáng đụng tay.
Giầu sang đều do tay mình tạo. Nào ai cho mà bảo tại trời.
Câu đó ông viết hồi còn trẻ, đầy khí phách. Tôi đọc và thấy quen — nghe giống lão Trần năm ba mươi tuổi, tay không dựng công ty logistics từ một chiếc xe tải thuê, miệng hay nói: "Số mạng là cái cớ của người lười."
Nhưng rồi Lê Quý Đôn ngoài năm mươi tuổi, ông nhìn lại đám bạn đồng liêu. Kẻ dở người hay — vận mệnh lại chẳng theo chiều ông nghĩ. Có người học kém mà phú quý. Có người thông minh mà lận đận. Ông viết:
"Sức Hạng Võ, sao không hưởng thọ? Lại sớm về, bởi gió nhập xâm."
Hạng Võ — dũng mãnh nhất thời Hán Sở tranh hùng, sức nhấc đỉnh đồng, trí mưu vạt ngàn quân — mà vẫn tự vẫn bên bờ Ô Giang năm ba mươi tuổi. Vương Khải, Thạch Sùng giàu nghiêng thiên hạ, chỉ trong khoảnh khắc tay trắng.
Lê Quý Đôn không thể giải thích những điều đó bằng sức người. Ông bắt đầu nghiên cứu. Và ông viết Thần Khê Định Số.
Thần Khê — Dòng Chảy Không Nhìn Thấy
"Thần khê" — không phải suối thiêng theo nghĩa mê tín. Trong tư duy của người xưa, đó là dòng lực vô hình chảy bên dưới mọi sự vật, tác động lên vận mệnh mà mắt thường không thấy được. Tử Vi Đẩu Số gọi nó bằng cách khác: cái cấu trúc ẩn trong lá số, những cung bị người ta bỏ qua vì không có sao sáng ngồi đó.
Nhiều người xem lá số chỉ nhìn vào Mệnh, vào Tài Bạch, vào Quan Lộc — những cung có tinh diệu rực rỡ, dễ thấy, dễ nói. Nhưng chính những cung trống, những cung bị hãm địa, những ám tinh nằm yên một góc — đó mới là nơi "thần khê" thật sự ẩn náu.
Lá số không phải bản đồ kho báu. Nó là bản đồ địa hình — kể cả vách núi lẫn vực sâu.
Hạng Võ trong lá số, nếu ta dám đọc thật — sẽ thấy cái mạnh quá hóa cực, cái khí vượng không chỗ tiết. Người đời khen sức mạnh của ông, nhưng lá số đã ghi sẵn chỗ vỡ. Không phải trời phạt. Không phải số hận. Chỉ là cấu trúc — và cấu trúc có logic riêng của nó.
Lê Quý Đôn hiểu điều đó sau năm mươi năm sống. Ông không trở thành người mê tín. Ông trở thành người dám đọc cái ẩn khuất.
Đứng Giữa Không Phải Đứng Giữa Đường
Lão Trần có một người anh. Cùng cha mẹ, cùng điều kiện, học chung trường, ra đời cùng năm. Người anh thông minh hơn, chăm chỉ hơn, mở công ty trước lão Trần ba năm.
Phá sản năm bốn mươi lăm tuổi. Không gượng lại được. Bây giờ làm quản lý kho cho một công ty nhỏ ở Kowloon.
"Tôi hỏi mãi mà không hiểu," lão Trần nói, giọng không có gì đặc biệt, chỉ như người kể lại thời tiết. "Anh tôi không tệ hơn tôi. Nhưng kết quả khác nhau."
Tôi không nói: "Đó là do lá số." Câu đó sẽ sai, hoặc ít nhất là chưa đủ.
Tôi nói: "Lá số không quyết định kết quả. Nó mô tả địa hình. Người biết địa hình đi khác người không biết."
Ông nhìn tôi một lúc. "Vậy thì học địa hình để làm gì, nếu không thay đổi được núi?"
Để không bước vào vực mà nghĩ là đường bằng.
Đó là tất cả những gì Tử Vi có thể cho — và cũng là điều lớn nhất nó có thể cho. Không phải lời tiên tri. Không phải bùa hộ mệnh. Chỉ là một tấm gương — soi thật, nhìn kỹ, rồi tự mình bước.
Lá số như gương — nó không trói chân bạn, nhưng nó không nói dối bạn.
Lê Quý Đôn cả đời dùng trí tuệ để nhìn thẳng vào sự thật, dù sự thật đó mâu thuẫn với điều ông từng tin. Đó không phải là sự thụ đầu. Đó là sự dũng cảm của người đủ lớn để thay đổi cách nhìn.
Lão Trần cũng biết điều đó. Ông chỉ chưa đặt tên cho nó.
Trước khi tôi ra về, lão Trần đặt cuốn sách lên bàn cạnh cửa sổ — chỗ ông thường để những thứ ông định đọc lại.
Không phải chỗ ông để những thứ đã xong.
Ông không nói gì thêm. Tôi cũng không.
Ánh đèn cảng bắt đầu lên từ phía xa. Lão Trần ngồi lại, tay đặt lên gáy sách, mắt nhìn ra ngoài — hoặc nhìn vào trong, tôi không chắc.
Trang tiếp theo vẫn chưa được lật.
Tâm Kính