Bác Sĩ Tôn Dật Tiên – Vị Quốc Phụ Của Nền Cộng Hòa

Bác sĩ Tôn Dật Tiên — Vị quốc phụ của nền cộng hòa

Phong thư từ Hương Cảng đặt lên bàn, bên trong là một lá số và vài dòng chữ: "Đây là số Tôn Dật Tiên, mong Tử Nguyên luận giải."

Tôi nhận ra nét chữ ngay. Ông Trương — người bạn gốc Quảng Đông mà tôi quen từ một buổi tọa đàm về văn hóa Lĩnh Nam năm nào ở Chợ Lớn — vẫn giữ thói quen viết tay trên giấy pelure mỏng, nét mực xanh đậm, chữ Việt khá sõi nhưng đôi chỗ vẫn ngắt câu theo kiểu người Hoa. Ông làm nghề xuất nhập khẩu, cả đời đi lại giữa Hương Cảng và Sài Gòn, mang theo hai thứ không bao giờ thiếu trong hành lý: cuốn sách cũ và niềm tin vào số mệnh.

Lần trước ông ghé chơi, tôi còn nhớ ông đặt lên bàn lá số Tào Mạnh Đức, rồi ngồi im lặng nhìn tôi luận, mắt không rời trang giấy. Lần này ông không đến được, chỉ gởi thư. Và người ông gởi theo — trên tờ giấy mỏng manh ấy — là Tôn Văn, tức Tôn Dật Tiên, tuổi Bính Dần, sinh ngày mồng 6 tháng 10, giờ Mùi.

Tôi đặt lá số xuống, rồi nhấc lên lần nữa.

Đi tìm tiểu sử ở thư viện

Thật lòng mà nói, tôi kính trọng Tôn Dật Tiên từ lâu, nhưng về tiểu sử cụ thể thì chỉ biết qua loa. Không dám luận một lá số mà chưa hiểu người. Tôi bèn dành buổi sáng hôm sau ra thư viện, lật cuốn Petit Larousse ra trước. Trang chữ Sun-Yat-Sen ghi rõ: 1866–1925, Président de la République chinoise 1921.

Năm sinh 1866 — tức Bính Dần. Ăn khớp với lá số ông Trương gởi về.

Rồi tôi tìm thêm sách báo nói về cách mạng Tân Hợi, về những năm tháng Tôn Tiên sinh bôn ba hải ngoại vận động cách mạng, về Đồng Minh Hội, về mười lần khởi nghĩa thất bại trước khi thành công lần thứ mười một. Đọc xong, tôi ngồi lặng một lúc khá lâu trước khi cầm bút.

Có những cuộc đời mà khi đọc lịch sử, người ta thấy toàn là thất bại. Nhưng chính những thất bại ấy lại dẫn đến cái kết mà không ai ngờ tới. Tôn Tiên sinh là một người như vậy.

Mệnh Thìn — cái nặng lo đặt ngay từ đầu

Người tuổi Bính Dần, mệnh an tại Thìn. Thìn là vị trí của Tang Môn — cung mệnh đóng ở đây, ngay từ lúc lọt lòng đã mang theo cái nặng của người lo đời, bất mãn với thực tại, không chịu để yên những điều sai trái.

Nhưng điều khiến tôi chú ý hơn là Triệt đương đầu tại Thìn. Triệt tinh trong Tử Vi Đẩu Số là con dao hai lưỡi — nó cắt đứt La Võng, phá vỡ Đà La, giải phóng đương số khỏi cái lưới vô hình trói buộc người thường. Nói nôm na: người có Triệt ở cung Mệnh có thể làm những việc người khác không dám làm, đi những con đường người khác không dám đi.

Tôn Tiên sinh đã làm đúng như vậy — dám phá Mãn Thanh, dám lập cộng hòa, dám đứng trước cả một đế chế ngàn năm mà nói: cái này phải thay đổi.

Nhưng Triệt không phải là bình yên. Tử Tướng ngộ Triệt — sao Tử Vi và Thiên Tướng hội tụ trong vùng ảnh hưởng của Triệt — khiến con đường tranh đấu gian nan bội phần. Uy quyền có đó, chí lớn có đó, nhưng cứ mỗi lần vươn tay ra là gặp trở lực. Mười lần khởi nghĩa thất bại không phải là chi tiết lịch sử ngẫu nhiên — nó là bản chất của lá số này.

Triệt mở lối thoát khỏi lưới trời, nhưng cũng chính Triệt khiến hành trình trở nên cô độc và gian nan hơn bất cứ ai khác.

Thân Tí Thìn khắc Dần Ngọ Tuất — nghịch thế mà vẫn khăng khăng

Đây là điểm tôi muốn nói kỹ hơn, vì nó phản chiếu cả cuộc đời Tôn Tiên sinh một cách lạ lùng.

Tam hợp Thân Tí Thìn thuộc Thủy cục. Tam hợp Dần Ngọ Tuất thuộc Hỏa cục. Hai cục này xung khắc nhau — nước dập lửa, lửa bốc hơi nước, không ai chịu ai.

Người tuổi Dần đứng ngay trong Hỏa cục, mà mệnh lại an tại Thìn — trái tim của Thủy cục. Đây là người sống trong thế nghịch cảnh từ bên trong: bản năng nóng bỏng muốn hành động, muốn phá vỡ, muốn xây dựng — nhưng hoàn cảnh, thời thế, môi trường cứ liên tục dội nước lạnh vào.

Tôn Tiên sinh lớn lên trong một Trung Hoa đang sụp đổ dưới sức ép của liệt cường. Ông học y ở Hương Cảng, lấy bằng bác sĩ rồi mở phòng mạch ở Ma Cao — nghề nghiệp hiền lành nhất có thể tưởng tượng. Nhưng bên trong con người ấy là ngọn lửa Dần Ngọ Tuất không chịu tắt.

Người ta hỏi ông: "Sao không chỉ làm bác sĩ cho yên thân?"

Ông có lần trả lời đại ý: "Trị bệnh cho một người, đó là y thuật. Trị bệnh cho một quốc gia, đó mới là đại nghiệp."

Lá số không cho ông chọn yên thân. Mệnh Thìn đã đặt Tang Môn ở đó — lo lắng bất mãn là bản chất, không phải là tính cách có thể thay đổi.

Bác sĩ — chính khách — quốc phụ

Cái thú vị của lá số Tôn Tiên sinh là nó phản chiếu ba lớp cuộc đời một cách rõ ràng đến mức khó bỏ qua.

Lớp thứ nhất: bác sĩ. Y thuật không chỉ là sinh kế — nó là bình phong. Những năm ông vận động cách mạng ở Nhật Bản, ở Mỹ, ở châu Âu, danh nghĩa "bác sĩ Tôn" giúp ông đi lại, gặp gỡ, quyên tiền mà không bị nghi ngờ ngay. Người có Thiên Lương trong lá số thường có khả năng dùng sự uyên bác, học vấn như một công cụ — không chỉ để hành nghề mà để tạo uy tín xã hội.

Lớp thứ hai: chính khách. Lật đổ Mãn Thanh năm 1911, lập Trung Hoa Dân quốc năm 1912, từ chức Tổng thống nhường Viên Thế Khải rồi lại tiếp tục đấu tranh — cả cuộc đời ông là chuỗi lên xuống không ngừng. Đại vận xoay theo từng thập niên, và ai đọc tiểu sử ông đều thấy mỗi giai đoạn mười năm lại có một bước ngoặt lớn.

Lớp thứ ba: quốc phụ. Đây là điều lá số không nói thẳng, nhưng ngụ ý qua cách các sao hội tụ. Người mang Tử Vi Thiên Tướng dù ngộ Triệt vẫn là người có tầm ảnh hưởng vượt thời gian. Tôn Tiên sinh mất năm 1925, nhưng cả Trung Hoa Dân Quốc lẫn Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đều tôn ông là quốc phụ — điều hiếm thấy trong lịch sử: hai chính thể thù địch nhau lại cùng thờ chung một người.

Lá số không tạo ra anh hùng — nhưng anh hùng nào cũng mang lá số xứng tầm với gánh nặng họ chọn gánh.

Tôi viết xong, gấp tờ giấy lại, chuẩn bị gởi thư hồi âm cho ông Trương ở Hương Cảng.

Ngoài cửa sổ, Sài Gòn đang vào buổi chiều muộn. Tiếng còi xe, tiếng rao hàng rong, mùi mưa sắp đổ từ hướng sông thổi vào. Tôi nghĩ đến một người trẻ tuổi ở Quảng Đông hơn trăm năm trước, cầm tấm bằng bác sĩ trong tay mà lòng thì đang tính chuyện lật đổ một triều đại.

Lá số của ông có Tang Môn ở Mệnh. Cái nặng lo ấy, ông đã gánh đến hơi thở cuối cùng.

Nhưng có lẽ chính cái nặng ấy mới làm nên ông.

Tử Nguyên