Giáo sư Nguyễn Văn Bông — Nhân Tài Đáng Tiếc
Lần đầu tôi nghe tên Nguyễn Văn Bông là từ miệng một người Hoa lớn tuổi ở Chợ Lớn, ông ta lắc đầu tiếc nuối: "Người như vậy mà chết oan."
Tôi hỏi ông biết gì về giáo sư này. Ông nheo mắt, châm điếu thuốc, rồi nói bằng thứ tiếng Việt pha giọng Quảng: "Tôi không biết nhiều. Nhưng tôi nhớ hồi đó người ta nói ông sắp làm Thủ tướng. Rồi bom nổ. Hết."
Chỉ vậy thôi. Một câu chuyện gói trong vài chục chữ, nhưng nó bám vào tôi mãi.
Cái Chết Giữa Đỉnh Cao
Ngày 10 tháng 11 năm 1971, một chiếc xe hơi phát nổ trên đường Trần Quý Cáp, Sài Gòn. Nguyễn Văn Bông — Viện trưởng Học viện Quốc gia Hành chánh, học giả luật hiến pháp, người được nhiều người trong giới chính trị miền Nam xem là ứng viên Thủ tướng sáng giá — chết tại chỗ. Ông 43 tuổi.
Không phải chết trên chiến trường. Không phải bệnh tật. Bom gài dưới xe, kích nổ từ xa, giữa ban ngày Sài Gòn.
Điều khiến tôi dừng lại mỗi khi nghĩ đến ông không phải là cái chết — dù nó đủ bi thảm rồi. Mà là thời điểm. Ông chết đúng lúc đang lên. Đúng lúc tên tuổi ông đang được nhắc nhiều nhất. Đúng lúc con đường phía trước còn dài và sáng.
Tử Vi Đẩu Số gọi đó là vận đến đỉnh mà mệnh không qua được.
Lá Số Của Kẻ Tài Hoa
Tôi không có giờ sinh chính xác của giáo sư Bông — điều này là hạn chế thật sự khi luận giải. Nhưng từ năm sinh 1929 và những gì lịch sử ghi lại về cuộc đời ông, có thể phác ra một số nét đáng suy ngẫm.
Người sinh năm Kỷ Tỵ, nếu cung Mệnh rơi vào các cung có Thiên Lương hay Cự Môn đồng cung với Hóa Khoa, thường mang khí chất của người học, người viết, người xây dựng hệ thống tư tưởng. Nguyễn Văn Bông học luật ở Pháp, đậu tiến sĩ, trở về dạy học và soạn sách — con đường đó rất rõ dấu Khoa tinh chủ văn chương, học thuật, danh tiếng qua trí tuệ.
Nhưng ông không chỉ là người học thuần túy. Ông tham gia chính trường, thiết kế chương trình đào tạo hành chánh, được coi là người có thể định hình thể chế. Điều đó gợi đến sự hiện diện của Hóa Quyền hoặc Tả Phù, Hữu Bật — những sao nâng đỡ cho địa vị và thực quyền, không chỉ danh hão.
Tài hoa mà không có Quyền tinh trợ thì chỉ là đèn sáng trong phòng kín. Nguyễn Văn Bông không phải loại đó — ông sáng ra ngoài đường, và đó mới là chỗ nguy hiểm.
Cung Quan Lộc của ông, theo những gì tôi phác thử, có lẽ sáng vượng — người đời công nhận năng lực, cơ hội leo cao là thật, không phải ảo tưởng. Nhưng trong Tử Vi, cung sáng không có nghĩa là bình an. Đôi khi sáng quá lại chiêu họa.
Đại Vận Đứt Gánh
Năm 1971, nếu tính theo cách an vận thông thường, Nguyễn Văn Bông đang ở độ tuổi mà nhiều người bước vào đại vận sung mãn nhất của đời. Đây là giai đoạn mà những gì tích lũy từ trước — kiến thức, quan hệ, uy tín — bắt đầu sinh trái.
Trong mệnh lý, người ta hay nói: vận tốt mà gặp năm xấu, còn có thể qua. Vận đang lên mà gặp hung tinh xung phá trực tiếp cung Mệnh hoặc cung Quan — đó mới là điều đáng sợ.
Bính Thìn, Canh Tuất, Nhâm Tuất là những năm thường được xem là có sát khí nặng với một số cung Mệnh nhất định — đặc biệt khi Kình Dương hoặc Đà La hội chiếu vào cung đang hành vận. Năm 1971 là năm Tân Hợi. Hợi là năm của nước, của ẩn, của những thứ không lộ ra mặt — đúng kiểu một âm mưu được giấu dưới gầm xe, kích nổ từ xa.
Tôi không dám nói chắc lá số ông có Kình Dương hay Đà La ở đâu. Nhưng tôi biết rằng trong Tử Vi, kẻ tài hoa chết trẻ thường có một điểm chung: cung Mệnh hoặc cung Tật Ách bị hung tinh xung hãm đúng vào năm vận giao nhau — cái thời khắc mà cả hai dòng năng lượng đều mạnh, va chạm, và chính sức mạnh đó tạo ra vỡ vụn.
Không phải yếu mà chết. Mà mạnh quá, đúng lúc sai.
Số Trời Hay Thời Thế
Có người hỏi tôi: luận Tử Vi cho những nhân vật lịch sử như vậy có ích gì, khi ta không thể thay đổi gì nữa?
Tôi nghĩ câu hỏi đó đặt sai chỗ.
Tôi không luận để thay đổi. Tôi luận để hiểu.
Nguyễn Văn Bông sống trong một thời mà tài năng cá nhân và vận mệnh quốc gia quấn vào nhau không gỡ ra được. Ông học luật để xây dựng thể chế. Ông viết sách để đào tạo người kế thừa. Ông bước vào chính trường vì tin rằng trí thức có trách nhiệm với thời cuộc.
Nhưng thời cuộc không chờ đợi trí thức.
Tài hoa sinh bất phùng thời — câu này người xưa hay dùng. Nhưng có lẽ chính xác hơn phải là: tài hoa gặp đúng thời, mà thời chưa sẵn sàng cho tài hoa ấy.
Trong Tử Vi, có một khái niệm tôi hay nghĩ đến khi gặp những lá số như vậy: Mệnh Cục tốt nhưng Thế Cục loạn. Lá số của người đó đủ để làm nên sự nghiệp lớn — nhưng chỉ trong một môi trường ổn định, có hệ thống, có luật lệ. Đặt họ vào loạn thế, chính cái sáng suốt, cái tầm nhìn, cái uy tín của họ lại khiến họ trở thành mục tiêu.
Sài Gòn 1971 không phải là Paris nơi ông học luật. Không phải là giảng đường nơi ông dạy học. Đó là một thành phố đang rên xiết dưới chiến tranh, nơi quyền lực đo bằng đạn và bom chứ không bằng lý luận hiến pháp.
Người Hoa lớn tuổi ở Chợ Lớn đó châm xong điếu thuốc, nhìn ra con đường Trần Hưng Đạo náo nhiệt, rồi nói thêm một câu trước khi đứng dậy đi:
"Hồi đó tôi còn trẻ. Tôi không biết gì về chính trị. Nhưng tôi nhớ người lớn trong nhà nói: ông đó mà còn sống, biết đâu mọi thứ đã khác."
Biết đâu mọi thứ đã khác.
Tôi không biết câu đó đúng hay sai. Không ai biết. Lịch sử không có bản nháp.
Nhưng mỗi khi cầm lá số của một người tài — người có Khoa Quyền hội tụ, có cung Quan sáng vượng, có vận trình đang lên — tôi lại nhớ đến Nguyễn Văn Bông. Và tôi tự hỏi: giữa tài năng của một người và thời cuộc họ sinh vào, rốt cuộc cái nào mới quyết định số phận?
Hay cả hai — và bi kịch xảy ra chính vào lúc chúng chạm nhau?
Tử Nguyên