Con Xin Lỗi Mẹ
Tờ giấy nhàu nát gửi từ nhà lao Sài Gòn, nét chữ run rẩy: "Con xin lỗi Mẹ."
Không phải xin lỗi vì đã chống thực dân. Không phải xin lỗi vì những năm tháng tù đày khiến gia đình lao đao. Tạ Thu Thâu xin lỗi mẹ vì một điều đơn giản hơn, và cũng nặng nề hơn bất cứ điều gì — vì con chưa phụng dưỡng được mẹ một ngày nào trọn vẹn.
Tôi ngồi với tờ bút tích đó đã lâu. Ngoài kia người ta nhớ ông là nhà cách mạng, lãnh tụ Đệ Tứ, người mà Nguyễn Ái Quốc cũng phải dè chừng. Nhưng trong xà lim số 4, đêm trước khi bị giải đi, điều duy nhất Tạ Thu Thâu viết xuống là: Con xin lỗi Mẹ.
Kẻ Nổi Loạn Và Người Con Hiếu Thảo
Hai điều này tưởng như không thể nằm trong cùng một người.
Ông sinh năm 1906 tại Long Xuyên, gia đình nghèo. Mẹ ông bán hàng rong để nuôi con ăn học. Những buổi sáng sớm bà gánh gánh hàng ra chợ, cậu bé Thâu đứng nhìn theo — cái nhìn đó khắc vào ông suốt đời. Ông học giỏi đến mức được sang Pháp du học, rồi từ Paris bắt đầu con đường hoạt động chính trị, bị trục xuất, trở về, bị bắt, ra tù, lại bị bắt. Vòng lặp đó kéo dài mười lăm năm.
Mỗi lần vào tù, ông viết thư về cho mẹ.
Không ai chú ý nhiều đến những lá thư đó. Người ta chú ý đến các bài diễn thuyết, các tờ báo ông chủ bút, các cuộc biểu tình ông lãnh đạo. Nhưng nếu muốn hiểu toàn bộ con người Tạ Thu Thâu, thì phải đọc những lá thư gửi về Long Xuyên đó.
Trong thư ông hỏi mẹ đã ăn cơm chưa. Hỏi cái mái nhà có còn dột không. Nhờ người thân mua cho mẹ đôi dép mới vì "đôi cũ con thấy đã mòn lắm rồi."
Thiên Cơ Và Thái Âm — Trí Tuệ Ôm Lấy Tình Cảm
Tôi không có lá số chính xác của Tạ Thu Thâu — ngày giờ sinh đầy đủ của ông không còn được lưu lại rõ ràng. Nhưng qua tính cách, qua cuộc đời, tôi nhận ra những dấu hiệu của một cách cục mà trong Tử Vi Đẩu Số, người ta thường gặp ở những kẻ vừa sắc bén vừa đa cảm đến đau.
Thiên Cơ — ngôi sao của mưu lược, của tư duy phân tích, của người không bao giờ ngừng tính toán. Ông tranh luận được với trí thức Pháp ngay trên đất Paris. Ông viết báo sắc bén đến mức thực dân phải lo sợ.
Nhưng Thái Âm — ngôi sao của mẹ, của quê hương, của tình cảm chảy sâu dưới lớp cứng rắn bề ngoài — cũng ở đó. Thái Âm trong lá số của những người như ông không lộ ra mặt ngoài. Nó nằm bên trong, âm thầm, nhưng là thứ neo giữ toàn bộ con người.
Một người có thể đủ dũng cảm để đối mặt với toà án thực dân, nhưng lại run tay khi ngồi viết thư cho mẹ — đó không phải mâu thuẫn. Đó là sự toàn vẹn của một con người thật.
Cung Phụ Mẫu Nói Gì?
Trong Tử Vi Đẩu Số, cung Phụ Mẫu không chỉ nói về cha mẹ theo nghĩa đen. Nó nói về cái nền mà từ đó một người xuất phát — tình thương, sự nuôi dưỡng, món nợ vô hình mà không ai chọn lựa nhưng ai cũng mang.
Cung Phụ Mẫu sáng sủa không có nghĩa là cha mẹ giàu có hay cuộc sống sung túc. Nó có nghĩa là mối dây đó lành mạnh — người con nhận được gì từ cha mẹ, và đáp lại bằng cách nào.
Trường hợp Tạ Thu Thâu thú vị ở chỗ: ông không thể hiếu thảo theo cách thông thường. Không tiền bạc phụng dưỡng, không ngồi bên giường bệnh, không về ăn Tết cùng gia đình vì năm nào cũng hoặc đang bị truy nã hoặc đang ngồi tù. Vậy mà chữ hiếu của ông vẫn còn đó, không mất đi theo những đại vận khắc nghiệt.
Tôi nghĩ đó là điều cung Phụ Mẫu thực sự muốn nói — không phải hành động bề ngoài, mà là tâm tánh bên trong.
Khi luận số cho người ta, tôi hay gặp trường hợp cung Phụ Mẫu có Kình Dương hay Đà La chiếu vào, đại vận lại thêm Hóa Kỵ — người ta lo lắng, hỏi: "Thầy ơi, vậy là con bất hiếu à? Con với cha mẹ khắc nhau à?" Tôi thường dừng lại một lúc trước khi trả lời.
Sao xấu chiếu vào cung Phụ Mẫu có thể báo hiệu nhiều chuyện — chia cắt địa lý, hiểu lầm, hoàn cảnh không thuận. Nhưng nó không nói được một điều: trong lòng người con đó, còn hay mất chữ hiếu.
Cái đó nằm ở chỗ khác. Nằm ở tâm tánh cốt lõi mà không có sao nào xóa được.
Số Mệnh Không Xóa Được Tâm Tánh
Tạ Thu Thâu bị xử tử năm 1945, sau Cách mạng tháng Tám. Ông chết mà chưa kịp về thăm mẹ lần cuối.
Bà cụ ở Long Xuyên nhận tin con mất qua người khác kể lại. Không có xác. Không có mộ phần. Chỉ có những lá thư cũ và tờ giấy nhàu với nét chữ run: Con xin lỗi Mẹ.
Tôi hay nghĩ — nếu ông có lá số xấu ở cung Phụ Mẫu, người ta sẽ nói "thấy chưa, con cái bỏ mẹ chạy theo chí lớn, bất hiếu." Nếu cung Phụ Mẫu tốt, người ta lại nói "dù sao cũng là người con hiếu thảo." Nhưng lá số không làm ra con người. Con người làm ra ý nghĩa của lá số đó.
Cách cục chỉ là phần nổi — là bối cảnh, là sân khấu. Còn ai đứng trên sân khấu đó và chọn làm gì, đó là phần mà không ngôi sao nào quyết định thay được.
Hiếu đễ không phải là kết quả của một cung Phụ Mẫu đẹp. Nó là thứ người ta giữ hay buông — ngay cả khi hoàn cảnh tước đi mọi điều kiện để thực hiện nó.
Thực dân có thể cướp đi tự do của ông. Có thể cướp đi những năm tháng bên mẹ. Nhưng cái tâm tánh ngồi trong xà lim tối mà vẫn nghĩ đến đôi dép mòn của bà cụ ở Long Xuyên — cái đó không ai lấy đi được.
Hôm Nay Lá Số Của Bạn Đang Nói Gì?
Tôi viết bài này không phải để ca ngợi một nhân vật lịch sử theo kiểu giáo khoa thư. Tôi viết vì cái tờ giấy nhàu đó ám tôi suốt, từ lần đầu đọc đến giờ.
Chúng ta không phải Tạ Thu Thâu. Chúng ta không ngồi trong xà lim, không đối mặt với cái chết vào sáng hôm sau. Nhưng chúng ta có lá số của mình — và trong lá số đó có cung Phụ Mẫu.
Hôm nay cung đó đang ở đại vận nào? Đang có sao gì chiếu vào? Và quan trọng hơn — bạn đang làm gì với nó?
Không phải hỏi để bói toán. Mà để tự soi: lần cuối cùng bạn gọi điện về nhà là khi nào? Lần cuối bạn hỏi cha mẹ "hôm nay ăn cơm chưa" — không phải vì lịch sự, mà vì thật sự muốn biết — là bao giờ?
Cung Phụ Mẫu trong lá số của bạn hôm nay đang nói điều gì — và bạn có đang nghe không?
Tử Nguyên